Cíntia Fachada é investigadora na Universidade de Coimbra, concretamente no Centro de Estudos Sociais. O seu traballo céntrase nos incendios forestais e nas estratexias das comunidades locais para facerlles fronte, con especial atención ao papel das redes sociais e da cooperación comunitaria en contextos rurais. Desde unha perspectiva sociolóxica, destaca a importancia de integrar as ciencias sociais na análise e xestión do risco, así como as limitacións dos enfoques exclusivamente técnicos.
Realizou unha estadía de investigación no CISPAC entre febreiro e abril de 2026. Durante este período, participou nun espazo de intercambio académico arredor das paisaxes rurais e os riscos ambientais.
En que consiste a túa investigación e cales son as súas principais liñas de traballo neste momento?
Este proxecto xorde no contexto da crise climática, marcada polo aumento de eventos extremos como ondas de calor, inundacións e incendios rurais, que supoñen desafíos globais para a sustentabilidade e a gobernanza do risco. Centrándose en Portugal, un dos países europeos máis propensos aos incendios, esta investigación examina as estratexias que as persoas desenvolven para facer fronte a estes eventos, especialmente aos incendios forestais, a través de perspectivas relacionais e fractais que articulan múltiples escalas de análise. A pesar dos patróns alarmantes en comparación con outros países do sur de Europa como España, Grecia e Italia, os enfoques sociolóxicos seguen estando en gran medida ausentes á hora de explicar este fenómeno.
Máis alá das explicacións biofísicas ou técnicas, comprender o lume require unha perspectiva máis holística. A miña investigación pretende demostrar como a EN 236-1 — a chamada “estrada da morte” — representa a sociedade portuguesa e as súas dinámicas, onde a neglixencia do Estado ten perpetuado vulnerabilidades e indiferenza cara ás persoas que viven nos marxes.
No teu traballo abordas o risco e os eventos extremos, especialmente os incendios forestais. Que papel desempeñan as comunidades locais e as redes sociais na capacidade das poboacións para facer fronte a estes eventos?
Na miña investigación de mestrado examinei como as comunidades locais mobilizan as relacións sociais e as redes para facer fronte aos incendios. Os resultados reforzan a literatura existente ao amosar o seu papel crucial no acceso tanto a recursos materiais como inmateriais que doutro xeito non estarían dispoñibles para elas. Nas zonas rurais, resulta evidente a falta de colaboración entre as institucións de xestión do risco e o Estado coas comunidades, o que leva á xente a depender principalmente da familia, amizades e veciñanza para a resposta e a recuperación. Estas redes demostraron ser esenciais para a supervivencia das comunidades locais, actuando como amortecedores fronte á neglixencia do Estado.
Cres que abordar este proceso desde unha perspectiva interdisciplinaria é beneficioso para a túa investigación?
Non só beneficiosas, senón esenciais. Como salientan outros/as investigadores/as portugueses/as, o problema dos incendios forestais en Portugal é profundamente complexo e non pode ser comprendido desde perspectivas estancas, como aconteceu durante moito tempo. As ciencias sociais deben ser incluídas para integrar debates clave, así como as medidas de decisión política e planificación que afectan directamente a vida cotiá das persoas. Ignorar as dinámicas sociais e culturais debilita os enfoques descendentes (top-down) e alimenta a desconfianza nas institucións responsables da xestión do risco e da resposta.
Por último, como está sendo a túa estadía no CISPAC e que expectativas tes deste período de investigación e colaboración?
Estiven verdadeiramente inspirada pola oportunidade de intercambiar ideas e investigación con outras persoas que traballan en temas semellantes, especialmente no contexto galego. A produción de coñecemento prospera no diálogo: ao compartir conceptos, poñer a proba hipóteses e manterse aberto/a a revisar os propios supostos.
No CISPAC, síntome parte dunha comunidade de investigadores/as socialmente comprometidos/as coa comprensión das paisaxes rurais e das persoas que as habitan, especialmente do traballo e das tarefas de reprodución social, moitas veces invisibilizadas, realizadas polas mulleres.
Agardo sinceramente poder colaborar de novo co CISPAC nun futuro próximo.